Męczennica (Passiflora incarnata) jest surowcem roślinnym stosowanym w fitoterapii ze względu na działanie na ośrodkowy układ nerwowy.
Męczennica jest surowcem roślinnym o łagodnym, ale potwierdzonym działaniu na układ nerwowy. Jej efekt polega na modulacji aktywności neuronalnej poprzez układ GABA, co przekłada się na redukcję napięcia i poprawę jakości snu bez silnego działania sedatywnego.
Jej działanie odczuwalne jest już po kilku dniach regularnego stosowania.
Składniki aktywne
Główne grupy związków biologicznie czynnych:
- flawonoidy (m.in. witeksyna, izowiteksyna)
- alkaloidy indolowe (śladowe ilości)
- związki fenolowe
Flawonoidy odpowiadają za większość efektów farmakologicznych.
Mechanizm działania
Działanie męczennicy wiąże się głównie z modulacją układu GABA-ergicznego:
- zwiększenie aktywności neuroprzekaźnika GABA
- wpływ na receptory GABA_A
- efekt hamujący w obrębie ośrodkowego układu nerwowego
W rezultacie dochodzi do obniżenia pobudliwości neuronalnej.
Efekty farmakologiczne
Potwierdzone działanie:
- łagodne działanie uspokajające (sedatywne)
- działanie przeciwlękowe (anksjolityczne)
- poprawa jakości snu (bez silnego efektu nasennego)
- redukcja napięcia nerwowego
Efekt nie ma charakteru silnej sedacji – nie powoduje wyraźnego upośledzenia funkcji poznawczych przy standardowych dawkach.
Męczennica jest jedną z niewielu roślin, których działanie przeciwlękowe zostało powiązane z układem GABA, podobnie jak w przypadku niektórych leków syntetycznych, ale bez ich intensywnego efektu ubocznego.
Zastosowanie
Męczennica stosowana jest w:
- stanach napięcia nerwowego
- przy bezsenności i zaburzeniach snu – poprawia jakość snu i wydłuża fazy regeneracyjne
- objawach lękowych o niewielkim nasileniu
- wspomagająco przy stresie przewlekłym
- jako środek uspokajający
Farmakokinetyka i bezpieczeństwo
- działanie rozwija się stopniowo
- dobra tolerancja w dawkach terapeutycznych
- niskie ryzyko uzależnienia
- możliwe nasilenie działania przy jednoczesnym stosowaniu innych środków działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy
- nie powoduje silnej sedacji
- nie zaburza wyraźnie koncentracji
- działa bardziej regulująco niż tłumiąco
Formy stosowania męczennicy
Napar z suszonego ziela Passiflora incarnata
Łyżeczkę suszu zalać 200 ml wody 90-95°C i parzyć 10-15 min pod przykryciem.
Pić 1-3 razy dziennie. By działać na sen: 30-60 min przed snem.
Ekstrakt standaryzowany, tj. kapsułki, tabletki
300-500 mg ekstraktu, 1-2 razy dziennie.
Na sen: jednorazowo wieczorem.
Nalewka
Ekstrakt alkoholowy. 20-40 kropli, 1-3 razy dziennie.
Wzmocnienie działania
W celu wzmocnienia efektu uspokajającego męczennica bywa łączona z melisą, kozłkiem lekarskim, a także z chmielem.
Ciekawostki
- Nazwa „męczennica” oraz łacińska Passiflora pochodzą od skojarzeń z symboliką Męki Pańskiej. Misjonarze w Ameryce Południowej interpretowali budowę kwiatu jako odniesienie do korony cierniowej, gwoździ i innych elementów tej symboliki.
- Kwiaty męczennicy należą do jednych z najbardziej złożonych w świecie roślin.
- Niektóre gatunki męczennicy dają jadalne owoce marakuja (passion fruit). Owoc marakuja (Passiflora edulis) ma inny efekt. Działanie uspokajające wynika z flawonoidów i wpływu na układ GABA. Te związki występują głównie w zielu (liściach i łodygach). Owoc natomiast zawiera witaminę C, antyoksydanty czy błonnik.